Adieu Parijs - boekrecensieJuni 1940: miljoenen Parijzenaars slaan op de vlucht voor de naderende Duitse legers die de Franse strijdkrachten op alle fronten verslaan. Léon Werth, een Joodse columnist, criticus en schrijver, sluit zich met zijn vrouw bij de exodus aan, al wordt niet direct duidelijk wat hen daartoe doet besluiten.

door Kees-Jan Waterman

Werth houdt onderweg naar het zuiden aantekeningen bij van de paniekerige en tergend langzaam verlopende tocht. De titel van de Franse uitgave van het manuscript, 33 jours, geeft aan hoe lang zij erover doen om hun bestemming uiteindelijk te bereiken.

Net als Werths boezemvriend, de veel jongere (en meer beroemde) vliegenier Antoine de Saint-Exupéry, begint het manuscript vervolgens aan allerlei omzwervingen. Na de herontdekking van zowel het dagboek als het originele voorwoord van De Saint-Exupéry, waarvan het laatste in een bibliotheek in Quebec, zijn beide geschriften in deze uitgave eindelijk verenigd.

Beschrijvingen en ooggetuigenverslagen van grote stromen vluchtelingen tijdens gewapende conflicten bestaan er in allerlei soorten en maten. Werths aantekeningen onderscheiden zich van andere exodusjournalen door zijn vermogen ook de diepe inconsistenties en tegenstellingen van het menselijk gedrag onder dergelijke desastreuze omstandigheden treffend te beschrijven.

Verwacht hier dus geen dappere daden of voorbeelden van heroïsche opoffering door een bejubelde enkeling onder de miljoenen vluchtelingen, opgepropt in hun stadsauto’s op stoffige en geheel verstopte landwegen.

In vele voorvallen en episodes beschrijft en analyseert Werth de basale menselijke neiging– ook bij hemzelf – te schipperen tussen onderwerping en verzet, collaboratie met en tegenwerking van een bewapende en ogenschijnlijk zelfverzekerde agressor.

Een knap geschreven, welhaast filosofische verhandeling over de menselijke natuur, die echter wel in een iets ingekorte vorm gepubliceerd had mogen worden.

Vertaald uit het Frans door Marianne Gaasbeek. Met een inleiding door Daan Heerma van Voss en met het historische voorwoord van Antoine de Saint-Exupéry.


Fragment lezen? Klik hier
BOEKINFORMATIE

De Geus
Hardcover
ISBN 9789044536270
€19,95 – Bestel bij bol.com
E-boek
ISBN 9789044536287
€9,99 – Bestel bij bol.com